Lokalizacja: Cmentarz Wojskowy na Powązkach, ul. Powązkowska 43/45, 01-797, Warszawa

Kwatera A22, rząd TUJE, miejsce 4

Jaworowski Rajmund 1885-1941 ps.Stefan, Świętopełk
Urodził się 31.08. 1885 roku we wsi Birzuła (obecnie Podolsk, Ukraina), syn Włodzimierza. Uczęszczał do II Gimnazjum w Kijowie, gdzie w 1901 roku wstąpił do kółka socjalistycznego, a następnie został członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. Z powodu zagrożenia aresztowaniem zbiegł do Lwowa, tam studiował na Wydziale Chemii Technicznej lwowskiej politechnikii został członkiem tajnej organizacji studenckiej „Nieprzejednani”, zajmującej się przygotowaniem kadr powstańczych w zaborze rosyjskim. W latach 1904–1905 aktywnie uczestniczył w pracach Organizacji Bojowej PPS m.in. w laboratorium produkującym materiały wybuchowe. Na przełomie 1905 i 1906 roku ukończył szkołę bojową w Krakowie, po czym został skierowany jako instruktor do Kalisza. Zagrożony dekonspiracją przeniósł się do Łodzi, gdzie brał udział w szeregu akcji bojowych. Po rozłamie w partii (1906) opowiedział się po stronie PPS – Frakcja Rewolucyjna. W tym okresie pracował w Wydziale Organizacyjnym partii w Częstochowie i Zagłębiu Dąbrowskim. W 1907 roku, podczas konferencji partyjnej w Radomiu, został aresztowany wraz z pozostałymi uczestnikami i skazany na dwa lata zesłania do Surgutu na Syberii. W 1909 roku powrócił do Krakowa, gdzie kontynuował działalność w PPS-FR. Wstąpił do Związku Walki Czynnej. W czasie I wojny światowej był żołnierzem Legionów Polskich, w których m.in. kierował oddziałem wywiadowczym. Następnie współorganizował Polską Organizację Wojskową. Od 1918 roku działał w Warszawie, gdzie jako członek Warszawskiego Okręgowego Komitetu Robotniczego (WOKR) współorganizował strajki i związki zawodowe. We wrześniu 1918 roku został wybrany do Centralnego Komitetu Robotniczego partii. Cieszył się ogromną popularnością wśród warszawskich robotników, stając się jednym z czołowych liderów PPS. W grudniu 1918 roku wszedł w skład prezydium Warszawskiej Rady Delegatów Robotniczych (WRDR), a po rozłamie objął przewodnictwo w Radzie Delegatów Robotniczych (powiązanej z PPS). Ponadto od 1918 do 1928 roku nieprzerwanie pełnił funkcję przewodniczącego Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS w Warszawie. Od 1917 roku zasiadał w Radzie Miejskiej Warszawy, a w 1927 roku został jej przewodniczącym. W 1920 roku podczas wojny z bolszewikami wszedł w skład Wydziału Wojskowego PPS oraz Robotniczego Komitetu Obrony Warszawy, stając na czele i organizując 1. Robotniczy Pułk Obrony Warszawy. W latach 20. był członkiem władz naczelnych PPS oraz posłem na Sejm. Od początku swojej drogi politycznej pozostawał bliskim współpracownikiem Józefa Piłsudskiego i zdecydowanym przeciwnikiem jakiejkolwiek współpracy z komunistami. Z jego inicjatywy w 1928 roku doszło do rozłamu w partii – wraz z innymi zwolennikami Piłsudskiego powołał do życia ugrupowanie PPS dawna Frakcja Rewolucyjna, doprowadzając równolegle do rozłamu w klasowych związkach zawodowych. Dopiero po klęsce wyborczej w 1930 roku stracił mandat poselski, a znaczenie polityczne jego formacji zaczęło stopniowo maleć. Zainicjował również powołanie Stowarzyszenia byłych Więźniów Politycznych PPS d.fr.rew. Po wybuchu II wojny światowej i w okresie okupacji hitlerowskiej zaangażował się w działalność konspiracyjną w strukturach Służby Zwycięstwu Polski przemianowanej w Związek Walki Zbrojnej. Zmarł w Warszawie 24.04.1941 roku. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Odznaczony m.in. Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (V klasy) oraz Krzyżem Niepodległości z Mieczami.

Konstancja Jaworowska z domu Klempińska (1881-1959) ps Jadwiga, Zalewska
Urodziła się 11.03.1881 roku w Domanicach (pow. siedlecki), córka Aleksandra. Od 1898 roku mieszkała w Warszawie, gdzie początkowo związała się z kółkiem samokształceniowym o profilu narodowo-demokratycznym. W wieku 18 lat zaangażowała się w tajną pracę oświatową, podczas której zetknęła się z literaturą socjalistyczną. Od 1901 roku była aktywną działaczką Polskiej Partii Socjalistycznej. Przeniosła się do Siedlec, gdzie pełniła funkcję łączniczki Bolesława Bergera (swojego pierwszego męża). Organizowała tam skład prasy, odpowiadała za jej kolportaż oraz prowadziła wykłady dla robotników. Po zdekonspirowaniu wróciła do Warszawy. Kontynuowała działalność w partyjnej technice i agitacji, działając czasowo także w okręgu białostockim oraz w Żyrardowie. Prowadziła biuro centralne partii, była członkiem Warszawskiego Komitetu Robotniczego, kierowała składem wydawniczym CKR PPS oraz grupą kolporterek (zwanych dromaderkami). Brała również udział w pracach Organizacji Bojowej PPS. Aresztowana w listopadzie 1906 roku, została skazana w trybie administracyjnym na zesłanie do Archangielska. Spędziła w areszcie 6 tygodni i w wyniku starań adwokata Stanisława Patka uzyskała zgodę na zamianę wyroku na wyjazd z kraju. Wyjechała do Krakowa, lecz nielegalnie wróciła do Warszawy, podejmując dalszą aktywność konspiracyjną. Po rozłamie w partii działała w PPS – Frakcja Rewolucyjna. W późniejszym okresie współtworzyła Związki Chłopskie, działała w Związku Walki Czynnej oraz Polskiej Organizacji Wojskowej. Weszła w skład Tymczasowej Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, reprezentując w niej Związek Chłopski. W 1915 roku została aresztowana przez Niemców i więziona m.in. na Pawiaku. Zwolniona w 1916 roku, powróciła do pracy w PPS. Po 1918 roku została członkiem Warszawskiego Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS. Z ramienia partii zasiadała w Radzie Miejskiej m.st. Warszawy. Była przewodniczącą warszawskiego oddziału Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. W wyniku rozłamu w 1928 roku przeszła do PPS dawna Frakcja Rewolucyjna, wchodząc do jej władz centralnych. Działała w Stowarzyszeniu Oświaty Robotniczej oraz Stowarzyszeniu byłych Więźniów Politycznych d. Frakcji Rewolucyjnej, którym kierowała jako przewodnicząca od 1937 roku. Współpracowała przy wydawaniu publikacji historyczno-wspomnieniowych „Z Pola Walki”. W okresie okupacji niemieckiej mieszkała w Warszawie. W powstaniu warszawskim zginęła jej jedyna córka, Janina Staszewska ps.Joanna. Po 1945 roku została członkiem tzw. koncesjonowanej PPS, a następnie PZPR, z której wystąpiła na własną prośbę w 1952 roku ze względu na stan zdrowia. Zmarła w Warszawie 02.08.1959 roku. Odznaczona Krzyżem Niepodległości z Mieczami

Lokalizacja grobu na mapie :

Źródła: Słownik Legionistów Polskich 1914–1918, biogram: Jaworowski Rajmund,Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku dostępny online: zolnierze-niepodleglosci.pl. Powstańcze Biogramy, biogram: Janina Staszewska, Muzeum Powstania Warszawskiego dostępny online: 1944.pl Archiwum Kobiet, Wyciąg z opisu działalności Konstancji z Klępińskich Jaworowskiej, Instytut Badań Literackich PAN dostępny online: archiwumkobiet.pl. Archiwum Kobiet, O Rajmundzie Jaworowskim i jego pracy w PPS, Instytut Badań Literackich PAN dostępny online: archiwumkobiet.pl. Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego, biogramy autorstwa Ludwika Hass, Zdjęcie Konstancji Jaworowskiej za: J.Rawicz, Doktor Łoketek i Tata Tasiemka, Warszawa 1968 dostępne na Wikipedia (wolna encyklopedia), Zdjęcie Rajmunda Jaworowskiego za: Szukaj w Archiwach. Serwis mapowy, Zdjęcie grobu z zasobów projektu Czerwony Goździk (04.06.2026 r.)

Wpis przygotował Dariusz Bondar