Lokalizacja: Cmentarz Stare Powązki, Ul. Powązkowska 14, 01-797 Warszawa

Rząd 4, grób 22

Irena Sendlerowa (1910-2008)

Urodzona 15 lutego 1910 roku w Warszawie. Córka Stanisława Krzyżanowskiego i Janiny Grzybowskiej. W szkole średniej działała w harcerstwie. W 1927, po zdaniu matury, wyjechała do Warszawy, gdzie rozpoczęła studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Po dwóch latach przeniosła się na Wydział Humanistyczny. Odbyła praktykę pedagogiczną w filii Domu Sierot Janusza Korczaka „Różyczka” w Wawrze.

W latach 1928–1932 należała do lewicowego Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej. W czerwcu 1939 uzyskała absolutorium. W 1932 podjęła pracę w Sekcji Opieki nad Matką i Dzieckiem Obywatelskiego Komitetu Pomocy Społecznej Wolnej Wszechnicy Polskiej. Później w Wydziale Opieki Społecznej i Zdrowia Publicznego. W 1931 wyszła za mąż za Mieczysława Sendlera. W czasie okupacji niemieckiej była zatrudniona jako opiekunka społeczna w Referacie Opieki Otwartej w Wydziale Opieki i Zdrowia Zarządu Miejskiego w Warszawie. Ukończyła także kurs pielęgniarski Polskiego Czerwonego Krzyża.

W październiku 1939 zorganizowana grupę pracowników pomagających Żydom. W 1940 uczestniczyła w akcji dożywiania i pomocy dla polskich żołnierzy chorych na gruźlicę. Później

została koordynatorką i najbardziej aktywną uczestniczką akcji objęcia żydowskich dzieci działaniami prowadzonymi przez Referat Opieki Zamkniętej nad Dziećmi i Młodzieżą Wydziału Opieki i Zdrowia. Pomagała także w ucieczkach z getta osobom dorosłym.

W listopadzie 1942 nawiązała kontakt z tworzoną Radą Pomocy Żydom „Żegota”, zgłaszając do współpracy działającą w konspiracji grupę pracowników Wydziału Opieki i Zdrowia. We wrześniu 1943 została kierowniczką referatu dziecięcego „Żegoty”. Tę funkcję pełniła do końca okupacji. W czasie okupacji kontynuowała również działalność w Polskiej Partii Socjalistycznej PPS-WRN, do której wstąpiła jeszcze przed wojną.

Została aresztowana przez Gestapo 21 października 1943 i osadzona na Pawiaku. Dzięki łapówce „Żegoty” uwolniona 13 listopada. Po uwolnieniu kontynuowała konspiracyjną działalność. Podczas Powstania Warszawskiego sanitariuszka w powstańczym punkcie sanitarnym. Po upadku powstania uczestniczyła w tworzeniu szpitala), w którym została pielęgniarką, a następnie siostrą oddziałową. W marcu 1945 zaczęła pracę na stanowisku zastępcy naczelnika Wydziału Opieki Społecznej Zarządu Warszawy. Od 1948 w PZPR. Po 1968 nie była czynnym członkiem partii.

Na stanowisku naczelnika Wydziału Opieki Społecznej pracowała do marca 1950, później kierownikiem Wydziału Opieki w Związku Inwalidów. W latach 1958–1962 dyrektorem Departamentu Średnich Szkół Medycznych w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej. Od 1962 zastępczyni dyrektora Szkoły Techników Dentystycznych. Przeszła na emeryturę w 1967.

Przez dwie kadencje była radną Rady Narodowej Warszawy, w tym w latach 1950–1956 przewodniczącą Komisji Zdrowia. Była także członkinią zarządu Towarzystwa Przyjaciół Dzieci i członkinią komisji rewizyjnej Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża. Należała do Towarzystwa Szkoły Świeckiej oraz Związku Nauczycielstwa Polskiego. W 1980 w NSZZ „Solidarność”. Była członkinią Stowarzyszenia przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii „Otwarta Rzeczpospolita”.

W 1965 otrzymała tytuł Sprawiedliwej Wśród Narodów Świata. W 1991 otrzymała honorowe obywatelstwo Izraela.

Zmarła 12 maja 2008 w Warszawie.

Orientacyjna lokalizacja:

Zdjęcie Dariusz Bondar

Przygotował Jakub Skrzypkowiak