Józef Grzecznarowski

Lokalizacja: ul. Bolesława Limanowskiego 72, Radom, 26-616

Sektor 11A/1/7, grób 14103

Józef Grzecznarowski (1884-1976)

Urodził się 11 marca 1884 roku w Końskich. Syn Tytusa i Łucji z domu Olbrotowskiej. Uczęszczał do kolejowej szkoły technicznej w Warszawie, ale z powodu śmierci ojca, w trakcie trzeciej klasy przerwał naukę i od 1899 rozpoczął pracę w garbarni. Zwolniony w 1900 za udział w strajku, przeniósł się do Radomia, gdzie również podjął pracę w różnych garbarniach.

Od 1904 był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. W czasie strajku w styczniu 1905 zorganizował przyłączenie się do strajku garbarzy. Należał do Organizacji Bojowej PPS. Dokonał zamachu na carskiego strażnika ziemskiego Jana Łosiewicza. Ścigany listem gończym musiał uciekać do Krakowa, a stamtąd do Szwajcarii.

W grudniu 1905 powrócił na obszar Królestwa Polskiego, działając nielegalnie pod nazwiskiem Michał Krajewski jako instruktor OB PPS w Kielcach. Zagrożony dekonspiracją, przeniósł się w marcu 1906 do Częstochowy. Po zranieniu w czasie zamachu bombowego, leczył się w Krakowie. Tam wytypowany został na kurs instruktorów w Zakopanem. Po ukończeniu kursu powrócił do Kielc z zadaniem tworzenia oddziałów bojowych.

Po rozłamie w PPS był członkiem PPS-Frakcji Rewolucyjnej, w ramach której objął kierownictwo Organizacji Bojowej PPS-FR w Lublinie, a następnie w Siedlcach. Aresztowany w 1907 więziony na zamku w Lublinie i miał być zesłany na 3 lata do Tobolska. Jednak zidentyfikowany jako członek Organizacji Bojowej PPS przewieziony do Radomia i tam skazany na 9 lat katorgi. Więziony w Sandomierzu, Siedlcach oraz na X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Na skutek denuncjacji oskarżony o udział w kilku akcjach bojowych i skazany dwukrotnie na karę śmierci. Oba wyroki zamieniono na dożywotnią katorgę. Początkowo odesłano go najpierw do Płocka, gdzie podjął próbę ucieczki i uczestniczył w buncie więźniów. Następnie został zesłany do więzienia w Smoleńsku.

Po uwolnieniu z więzienia, w wyniku rewolucji lutowej w 1917, organizował sekcję PPS w Smoleńsku. Przeniósł się do Moskwy, gdzie podjął pracę w fabryce garbarskiej. Reprezentował swoją fabrykę w Moskiewskiej Radzie Delegatów Robotników i Żołnierzy.

W marcu 1918 konferencja PPS w Rosji powołała go do Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS w Rosji. Od sierpnia do października 1918 był komisarzem ds. polskich w Orle. Pod koniec 1918 powrócił do Polski.

W listopadzie 1918 został komendantem Milicji Ludowej PPS w Radomiu i okręgu radomskim. Po powrocie do Radomia rozpoczął, poza PPS, także działalność w związkach zawodowych. Zorganizował Związek Zawodowy Robotników Garbarskich, któremu przewodniczył do 1939. Kierował również Miejską i Okręgową Radą Związków Zawodowych w Radomiu. W 1923 w czasie wydarzeń krakowskich zorganizował w strajk powszechny w Radomiu, za co został uwięziony na kilka miesięcy.

W 1923 został radnym Rady Miejskiej i ławnikiem magistratu. Od 1927 do 1930 pełnił funkcję prezydenta Radomia. Po uchwale Rady Miejskiej potępiającej uwięzienie posłów Centrolewu w Brześciu decyzją ministra spraw wewnętrznych pozbawiony stanowiska prezydenta. Po czteroletnich rządach komisarycznych, od 1934 ponownie był ławnikiem magistratu, a od 1938 do września 1939 ponownie został prezydentem Radomia. Od 1924 do 1929 był również przewodniczącym Zarządu Kasy Chorych w Radomiu. W 1926 przyczynił się do złamania strajku lekarzy radomskich w Kasie Chorych, sprowadzając lekarzy spoza Radomia.

W latach 1928–1935 poseł na Sejm II i III kadencji z listy PPS. Od 1922 do 1939 przewodniczył Okręgowemu Komitetowi Robotniczemu PPS w Radomiu. Współdziałał w utworzeniu i wydawaniu pisma „Życie Robotnicze”. Przewodniczył oddziałowi radomskiemu Stowarzyszenia byłych Więźniów Politycznych.

Za wydanie w 1931 antyrządowej odezwy do ludu skazano go na pół roku więzienia. Od stycznia 1926 członek Rady Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej. Na XXIV Kongresie PPS w Radomiu wybrany został na wiceprzewodniczącego Rady Naczelnej partii.

W czasie II wojny światowej, po zajęciu przez Niemców Radomia, w dniu 10 listopada 1939, został aresztowany i osadzony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen potem w Buchenwaldzie.

Z niewoli uratowany pod Lubeką z marszu śmierci 2 lutego 1945 przez wojska amerykańskie. Skierowany na leczenie do Szwecji, powrócił do Radomia 2 października 1945. Podjął pracę w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym w Radomiu, a następnie został dyrektorem Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego. W 1946 roku doprowadził do utworzenia Radomskiej Spółdzielni Mieszkaniowej.

Uczestniczył wraz z Zygmuntem Żuławskim w próbie utworzenia Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej. W wyniku porozumienia z „lubelską” PPS, w kwietniu 1946 został dokooptowany do Rady Naczelnej „lubelskiej” PPS. Na XXVII Kongresie w grudniu 1947 ponownie wybrany do Rady Naczelnej. Przewodniczył Komitetowi Miejskiemu i Okręgowi PPS w Radomiu, wydając pismo „Życie Robotnicze”. W październiku 1946 został wiceprzewodniczącym Wojewódzkiego Komitetu PPS w Kielcach. W wyborach do Sejmu Ustawodawczego w styczniu 1947 uzyskał mandat poselski. W Sejmie Ustawodawczym zasiadał w Komisji Odbudowy.

2 października 1948 został usunięty z PPS i odwołany przez Sejm z komisji sejmowych. W 1952 otrzymał nakaz opuszczenia Radomia. Zdegradowany służbowo od 1948 do 1955 kierował odcinkiem robót radomskiego zjednoczenia w Nowej Hucie.

W 1956 decyzją Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej przyjęty do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W latach 1958–1972 członek Komitetu Miejskiego PZPR w Radomiu, a w okresie 1963–1972 członek Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Kielcach. Poseł na Sejm PRL II, III i IV kadencji (1957–1969). Zasiadał w Komisji Budownictwa i Gospodarki Komunalnej.

Od 1956 do 1965 ponownie dyrektor Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego. Od końca 1956 roku do 1972 pełnił funkcję prezesa Radomskiej Spółdzielni Mieszkaniowej.

Zmarł 7 kwietnia 1976 w Radomiu.