Cmentarz Stare Powązki, ul. Powązkowska 14, 01-797 Warszawa.

Lokalizacja: Kwatera 86, rząd 6, miejsce 4

Jan Józef Lipski (1926-1991)

Urodzony 25 maja 1926 roku w Warszawie. Działacz demokratycznej opozycji w PRL-u, współtwórca Komitetu Obrony Robotników i odrodzonej w kraju Polskiej Partii Socjalistycznej. Publicysta, krytyk i historyk. Przed wojną należał do Związku Harcerstwa Polskiego, a po jej wybuchu był członkiem Szarych Szeregów. Następnie służył w II plutonie 1 kompanii batalionu Baszta Armii Krajowej pod pseudonimem Grabie. Po wybuchu Powstania Warszawskiego brał czynny udział w walkach na Mokotowie. Został ranny w rękę od wybuchu granatu co spowodowało u niego trwały uszczerbek na zdrowiu. Po trafieniu do niewoli ratował się skutecznie ucieczką.

W okresie powojennym zdał maturę i rozpoczął studia na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Zaczął pisać do gazet, wydawać poważniejsze publikacje. Pracował jako bibliotekarz, był redaktorem Słownika Wyrazów Bliskoznacznych, a następnie w Państwowym Instytucie Wydawniczym. Miał m. in. swój udział w pierwszym powojennym wydaniu „Ferdydurke” Gombrowicza czy pracach nad wydaniem dzieł Witkacego. W latach 1950-1953 roku działał w grupie samokształceniowej propagującej niezależną myśl socjalistyczną. W okresie 1955-1962 współtworzył Klub Krzywego Koła pełniąc m. in. rolę przewodniczącego (1957-1958).

W 1960 roku został członkiem Związku Literatów Polskich, a rok później rozpoczął pracę w Instytucie Badań Literackich. W 1965 roku uzyskał naukowy stopień doktora. Pomagał opozycjonistom represjonowanym przez władze PRL (np. organizował dla nich zbiórkę pieniędzy lub nakłaniał osoby znane i szanowane do współdziałania i wywierania nacisku na rządzących). Był współautorem Listu 34 do premiera Cyrankiewicza w sprawie ograniczeń i cenzury, a następnie kolejnych listów – w obronie usuniętych w 1968 roku studentów z Uniwersytetu Warszawskiego czy przeciwko zmianom w Konstytucji PRL. Po fali strajków robotniczych w czerwcu 1976 roku organizował pomoc finansową zwalnianym robotnikom. Był w grupie współzałożycieli Komitetu Obrony Robotników.

Przebywając na leczeniu w Londynie nawiązał współpracę z przedstawicielką emigracyjnych struktur Polskiej Partii Socjalistycznej – Lidią Ciołkoszową, która dekadę później włączyła się w proces zjednoczenia wszystkich istniejących wówczas odłamów PPS. Takie struktury powstały właśnie w Polsce w 1987 roku z inicjatywy Lipskiego. Został nawet pierwszym przewodniczącym tej reaktywowanej po niemal 40 latach partii. Nim to się stało zapisał w swoim życiorysie bogatą aktywność w powstałej na początku lat 80-tych NSZZ Solidarności. Był również ofiarą stanu wojennego – aresztowany i przetrzymywany kilka miesięcy w szpitalu więziennym. Gdy w 1989 roku doszło do częściowo wolnych wyborów wystartował jako kandydat z okręgu radomskiego na senatora. Z powodzeniem. Funkcję pełnił do śmierci, ponieważ w trakcie trwania kadencji zmarł. Do tego tragicznego i smutnego momentu doszło w Krakowie 10 września 1991 roku. Za życia odznaczony m. in. Krzyżem Walecznym, a pośmiertnie Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

Przygotowali: Grzegorz Skórka-Król i Sławomir Blat